Actualiteiten

Crisis voorbij of nog steeds risico van bestuurdersaansprakelijkheid?

Koning Willem-Alexander opende op 20 september 2016 het nieuwe werkjaar van het parlement met het uitspreken van de troonrede. Hij gaf daarin onder andere aan: "Nederland heeft de laatste jaren weer vaste grond onder de voeten gekregen. De financieel-economische crisis ligt achter ons." 

Wij zijn nu enkele maanden verder en het lijkt erop dat deze woorden toch aan kracht hebben ingeboet. Donald Trump is op 20 januari 2017 beëdigd als de 45e president van de Verenigde Staten van Amerika. Wij kunnen een maand later niet anders concluderen dan dat dit tot grote onrust in de wereld heeft geleid. Het Financieel Dagblad kopte afgelopen week veelzeggend: "De geur van de eurocrisis hangt weer in Griekenland en Frankijk". 

De instabiliteit zal, naar alle waarschijnlijkheid, ook alleen maar toenemen de komende tijd, gelet op de Brexit en de komende verkiezingen in Nederland, Frankrijk en Duitsland. Een nieuwe economische crisis ligt dan ook op de loer. Wij zijn er dus nog niet. Hoewel vanaf 2015 het aantal uitgesproken faillissementen sterk is gedaald, lijkt het erop dat deze trend niet doorzet. In 2017 is het de verwachting dat de daling van het aantal Nederlandse faillissementen zal afvlakken. Alom wordt gewaarschuwd dat Nederlandse bedrijven zich goed bewust moeten zijn van de risico's in de wereldeconomie, maar ook op kleinere schaal moeten we hierbij stilstaan. Vandaar dat ik in dit artikel kort stilsta bij mogelijke aansprakelijkheid van een bestuurder van een vennootschap.  

Bij ondernemen hoort risico's nemen. Een bestuurder heeft een grote mate van beleidsvrijheid bij het besturen van de vennootschap. Als achteraf blijkt dat een bepaalde beslissing niet gelukkig is geweest, of verlieslatend, leidt dat niet noodzakelijkerwijs tot bestuurdersaansprakelijkheid. Daartegenover is het ook standaard praktijk dat schuldeisers in een faillissement met lege handen staan. Zij zullen er dan ook alles aan doen, tezamen met de curator, om de schade die zij lijden te verhalen op de bestuurder van de (failliete) vennootschap. Immers, de bestuurder handelt namens de vennootschap. Het feit dat de vennootschap failleert, brengt in beginsel niet met zich mee dat een schuldeiser zich op de bestuurder kan verhalen. De schuldenaar is en blijft de vennootschap.  

Een veelgehoorde klacht van schuldeisers is dat de vennootschap/bestuurder de vordering te lang heeft laten oplopen. Het was allang duidelijk dat de vennootschap zou failleren en toch werd er doorgewerkt, ten koste van de positie van de schuldeiser.  

Een voorbeeld hiervan is te vinden in een uitspraak van 12 juli 2016 van het Gerechtshof Den Haag. Daarin heeft een uitzendbureau personeel uitgeleend aan een horecaonderneming. Deze gaat failliet en het uitzendbureau heeft het nakijken. Het uitzendbureau stelt de bestuurder van de horecaonderneming aansprakelijk. Het verwijt wordt gemaakt dat de bestuurder heeft bewerkstelligd of heeft toegelaten dat de horecaonderneming verplichtingen is aangegaan op het moment dat het hem als bestuurder van die vennootschap bekend was (of had moeten zijn) dat de horecaonderneming niet zou kunnen nakomen èn geen verhaal zou bieden voor de te lijden schade.  

Het Gerechtshof herhaalt de strenge norm voor aansprakelijkheid. Er kan grond zijn voor aansprakelijkheid van de bestuurder, maar alleen dan als hem, mede gelet op zijn verplichting tot een behoorlijke taakuitoefening, terzake een persoonlijk ernstig verwijt kan worden gemaakt. De maatstaf daarbij is of het handelen of nalaten van de horecaonderneming in de gegeven omstandigheden zodanig onzorgvuldig is, dat hem daarvan persoonlijk een ernstig verwijt kan worden gemaakt. Daarvan zal in ieder geval sprake kunnen zijn als vast komt staan als de bestuurder wist (of redelijkerwijs had behoren te begrijpen) dat de door hem bewerkstelligde of toegelaten handelwijze van de horecaonderneming tot gevolg zou hebben dat deze haar verplichtingen niet zou nakomen en ook geen verhaal zou kunnen bieden voor de als gevolg daarvan opgetreden schade.  

De schuldeiser zal dus zeer nauwkeurig moeten stellen en onderbouwen waarom het voor de bestuurder in de gegeven omstandigheden voorzienbaar was dat de vennootschap niet aan haar verplichtingen zou kunnen voldoen. Daartegenover staat dat de vennootschap wel mag ondernemen en dat de bestuurder derhalve aannemelijk zal moeten maken dat het niet voorzienbaar was. Dat kan bijvoorbeeld gemotiveerd worden door aan te geven dat er allerlei realistische pogingen zijn geweest om het tij te keren.  

In de casus voor het Gerechtshof Den Haag heeft de bewuste bestuurder aangegeven dat hij in een bepaalde periode juist investeringen heeft gedaan om meer klanten te trekken (het bouwen van een rokersruimte en het aanbrengen van dubbele beglazing om geluidshinder te voorkomen, zodat er live muziek kon worden gemaakt). Het Gerechtshof vond dat hier voldoende. Vervolgens heeft de bestuurder investeringen gedaan voor een evenement. Toen echter bleek dat dat evenement geen doorgang vond en er weer een groot verlies werd geleden, kwam het Gerechtshof tot het oordeel (het verlies plus de toch al slechte resultaten) dat de bestuurder op dat moment moest weten dat de financiële positie van de horecaonderneming dermate slecht was dat zij haar verplichtingen niet zou kunnen nakomen.  

Het Gerechtshof prikt dus een heel duidelijk moment. Vanaf die datum (het moment dat hij wist dat het evenement geen doorgang zou vinden) wist de bestuurder dat het fout zou gaan. Echter, in deze procedure komt ook vast te staan dat vanaf dat moment de vordering van de schuldeiser niet is opgelopen. De vordering tot het vergoeden van schade wordt dan ook afgewezen. De bestuurder is niet aansprakelijk.  

Van zeer groot belang voor een bestuurder is dus om wel te ondernemen, maar zeker in tijden van instabiliteit - zowel lokaal als mondiaal - zeer goed te blijven nadenken over wat verantwoorde risico's zijn en wat niet.

Dit bericht is geplaatst op Dinsdag 14 februari 2017 .

Voor vragen over dit onderwerp kunt u contact opnemen met: